. Tác dụng phụ của thuốc lên hệ tim mạch

1. Tăng huyết áp

Các thuốc gây THA hoặc làm THA nặng lên:

Erythropoietin                                          Ciclosporin

Ergotamine                                      Dùng rượu quá mức

Cocain

Oestrogens                                     Anticholinergic

NSAIDs                                             Sympathomimetic

Corticosteroid

Carbenoxolone

Liquorice

Erythropoietin:

-         25-35% bệnh nhân, xảy ra trong vòng 3 tháng đầu tiên trong điều trị

-         Giảm nguy cơ THA: Tăng liều từ từ sao cho Hb mỗi tháng không vượt quá 1g/dl .

-         Nếu có THA kèm quá tải thể tích:  dùng lợi tiểu, lọc thận

-         Nếu có THA không kèm quá tải thể tích: dùng thuốc dãn mạch

Ciclosporin:

•      Điều trị phòng ngừa thải ghép, bệnh mảnh ghép chống lại kí chủ, viêm đa khớp dạng thấp, vảy nến, viêm da .

•      ADR chính là độc thận, ngoài ra còn có: độc gan, THA, hói,.

•      THA có thể thấy một thời gian ngắn sau dùng thuốc, và thường gặp nhất sau ghép tim.

Chống trầm cảm MAOIs:

Ngăn thoái giáng Noradrenalin

Có nhiều tương tác với thức ăn chứa  tyramin- 1 tiền chất của noradrenalilin và các chất giao cảm như adrenalin, noradrenalin, dopamin, dobutamin, phenylephrine.-→ Cơn THA.

MAOIs không chọn lọc (phenelzine) nguy cơ THA nhiều hơn MAOIs chọn lọc (selengiline)

Cơn THA do MAOIs có thể xảy ra 3 tuần sau khi đã ngưng thuốc.

Oestrogens:

Cơ chế gây THA: Tăng khối lượng cơ, tăng thể tích tuần hoàn, tăng đề kháng Insulin ở mô ngoại biên, kích hoạt hệ RAA.

Kiểm tra HA ít nhất mỗi 6 tháng trong quá trình điều trị với Oestrogen.

HA dần trở về bình thường sau 2-6 tuần ngưng thuốc.

2. Tụt huyết áp

-Các thuốc gây tụt huyết áp

Dopaminergic agents     Nitrates     Chẹn α     Thuốc hạ áp cơ chế trung ương     Opioids     Lợi tiểu (đặc biệt nếu lợi tiểu quai liều cao)

Acetylcystein     Phenyltoin     Benzodiazepines  (đặc biệt ở liều cao)     Lithium     Antispychotics.

-Thường gây tụt huyết áp tư thế, triệu chứng  thoáng qua và xảy ra khi đứng: đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, ngất.

-Khắc phục: Bắt đầu với liều thấp, dùng thuốc vào giờ đi ngủ, hoặc khởi đầu dùng khi BN vẫn còn nằm nhiều ( nằm viện), với tụt HA do Levodopa : chia nhỏ liều và dùng nhiều lần trong ngày.

         3. Chức năng tạo nhịp:

Nhịp chậm: < 60 l/phút.

-ADR hay gặp nhất.

-Cung lượng tim (ml/phút) = tần số tim (phút) x thể tích nhát bóp (ml)→ triệu chứng của giảm tưới máu mô: mệt mỏi, loạng choạng, nhức đầu, ngất, ngã...

-YTNC: Nữ lớn tuổi sử dụng kết hợp chẹn beta và chẹn kênh canxi nhóm NonDHP (Verapamil, Diltiazem); sử dụng kết hợp Verapamil và Digoxin

-Các thuốc hay gây nhịp chậm:

  +Thông thường:

Chẹn β , Verapamil, Diltiazem , Digoxin      

Thuốc chống loạn nhịp (Amiodarone, Procainamide) ,  Adenosine ,  Opioids (đặc biệt khi quá liều)

  +Ít gặp :

Lithium (đặc biệt khi quá liều) ,  Chẹn α, Kháng Histamin H2, Carbamazepine

Chống  trầm cảm SSRI ,Prostaglandins , Thuốc hạ áp trung ương

-Nhịp chậm xoang

Nhịp nhanh

- Nhịp nhanh: tần số tim > 100 l/phút

-Dấu hiệu không đặc hiệu, thường gặp trong thực hành lâm sàng.

-    Thuốc sympathomimetic , anticholinergic sẽ gây nhịp nhanh

      + Sympathomimetic: Pseudoephedrin hydrochloride – xiro trị ho

      + Thuốc anticholinergic: Bezatropin, Trihexyphenidyl  - điều trị  hội chứng Parkinson.; TCAs, phenothiazine antispychotics, các thuốc dãn phế quản kháng muscarinic

-Thuốc hạ huyết áp: CCB DHP dãn mạch ( Nifedipine), lợi tiểu, Minoxidil

-Thyroxine, liệu pháp thay thế nicotine, Theophylline

Rung nhĩ

Kéo dài khoảng QT và Torsades de pointes

-Triệu chứng thường gặp của Torsades de pointes: hồi hộp, triệu chứng của giảm tưới máu não: chóng mặt, ngất, co giật. Nặng nhất: đột tử

-Thuốc hay gây kéo dài khoảng QT là các thuốc chống loạn nhịp như: Quinidine, Procainamide, Disopyramide (Class Ia) và Sotalol, Amiodarone, Dofetilide hoặc Ibutilide (class III). ---- 1-8% Bn dùng thuốc có kéo dài khoảng QT và Torsades de pointes.

-Triệu chứng thường gặp của Torsades de pointes: hồi hộp, triệu chứng của giảm tưới máu não: chóng mặt, ngất, co giật. Nặng nhất: đột tử

Thuốc hay gây kéo dài khoảng QT là các thuốc chống loạn nhịp như: Quinidine, Procainamide, Disopyramide (Class Ia) và Sotalol, Amiodarone, Dofetilide hoặc Ibutilide (class III). ---- 1-8% Bn dùng thuốc có kéo dài khoảng QT và Torsades de pointes.

-YTNC:

Tương tác với thuốc khác làm nồng độ thuốc vượt ngưỡng điều trị.

Giới nữ     Lớn tuổi     Nhịp chậm     Hạ K     Hạ Mg     Suy thận     Phì đại thất     Suy tim

Tổn thương hệ thần kinh trung ương              Chế độ ăn kiêng muối

Rối  loạn dinh dưỡng: chán ăn thần kinh hoặc bị bỏ đói.

4. Suy tim sung huyết

Thuốc gây suy tim bằng cách:

1. Giảm cung lượng tim: Các thuốc inotrope âm→ làm giảm chức năng cơ tim

- CCB (Verapamil ức chế tim nhiều hơn Diltiazem),  CCB dãn mạch như Nifedipine có tác dụng âm in vitro, in vivo thì ít, CCB mới (Felodipine, Isradipine) ức chế tim rất ít.

    - Chẹn β: giảm co bóp cơ tim, giảm nhịp tim, tăng kháng lưc mạch ngoại biên, tăng tiền tải. Tuy nhiên vì suy tim có tăng hoat hệ giao cảm nên môt số chẹn β có lợi làm giảm tử vong: Metoprolol succinat, bisoprolol, carvedilol, nebivolol.

    - Amiodarone và các thuốc chống loạn nhịp đặc biệt nhóm Ic (Flecainide, Propafenone)

2. Giữ muối nước → tăng thể tích tuần hoàn

- NSAIDs: loại chọn lọc và không chọn lọc

- Corticosteroids.

- Các thuốc gây ra hoặc làm suy tim sung huyết nặng lên :

Antacids (nồng độ muối cao)      Chẹn β       Verapamil      Diltiazem       

Chẹn α       NSAIDs       Corticosteroid      Thuốc chống loạn nhịp class I

5. Độc cơ tim

- Các thuốc độc tế bào gây độc tim

Busulfan       Carmustine       Ciplastin       Cyclophosphamide       Cytarabine

Daunorubicin       Doxorubicin      Epirubicin       Etoposide       Ifosfamide

Mitomycin       Mitoxantrone       Paclitaxel       Trastuzumab       Vinca alkaloids

- Các thuốc này gây độc trực tiếp trên tim: bệnh cơ tim, bất thường chức năng co bóp, rối loạn dẫn truyền, loạn nhịp.

- Thay đổi hình thái thường xảy ra sau một thời gian dài tiếp xúc với thuốc, lâm sàng chẩn đoán trễ→ xác định nguyên nhân khó khăn.

 - Nhóm Anthracycline

Các thuốc độc tế bào nhóm Anthracycline như Doxorubicin có bệnh suất và tử suất cao, gây độc cấp hoặc bán cấp, nhiễm độc cơ tim  diễn tiến mạn tính khởi phát sớm và khởi phát muộn

YTNC: Xạ trị vùng trung thất, giới nữ, mắc bệnh tim trước đó, tăng huyết áp, sử dụng Doxorubicin liều cao.

Nhiễm độc cấp hoặc bán cấp: lâm sàng tương tự như suy tim cấp, hoặc hội chứng viêm cơ tim -viêm màng ngoài tim.

Nhiễm độc cơ tim  diễn tiến mạn tính khởi phát sớm: xảy ra trong vòng 1 năm sau khởi phát điều trị, tồn tại và diễn tiến suy tim dù ngừng thuốc, thường dẫn đến bệnh cơ tim dãn nở (BCTDN) mạn tính ở người lớn hoặc bệnh cơ tim hạn chế ở trẻ em.

Nhiễm độc cơ tim  diễn tiến mạn tính khởi phát muộn: ít gặp, BCTDN giai đoạn diễn tiến.

Giảm nguy cơ:

Liều tích lũy không vượt quá 450 – 550 mg/m2

Bn được theo dõi trong và dài hạn sau điều trị : khám lâm sàng, CLS: XQ ngực thẳng, điện tâm đồ, siêu âm tim.

Dexrazoxane?

6. Đột quỵ và nhồi máu cơ tim

Hướng dẫn gần đây của Medicines and Healthcare products Regulatory Agency (MHRA):

-         Chuyển từ NAIDS ức chế chọn lọc COX2 (COX2 I) sang thuốc khác càng sớm càng tốt trên BN bị bệnh tim thiếu máu cục bộ hoặc bệnh lý mạch máu não.

-         Cân nhắc lợi ích – nguy cơ của COX2 I và các thuốc khác trên nguy cơ tim mạch, tiêu hóa của BN.

-         Tất cả NSAIDs bao gồm COX2 I nên được sử dụng ở liều thấp nhất có hiệu quả và trong thời gian ngắn nhất.

-         Bn sử dụng NSAIDs không chọn lọc mạn tính nên sử dụng thuốc bảo vệ dạ dày.

Hạn chế tác dụng phụ của thuốc

-         Bác sĩ cần biết tất cả các thuốc bệnh nhân đang sử dụng điều trị bệnh khác để tránh tương tác thuốc bất lợi.

-         Bác sĩ cần đánh giá toàn trạng của bệnh nhân, bệnh lý của các cơ quan vì rối loạn chức năng một số cơ quan có thể dễ gây tác dụng phụ.

-         Nhắc nhở bệnh nhân các loại thức ăn nước uống có tương tác bất lợi với thuốc đang dùng.

-         Nhà sản xuất thuốc được yêu cầu liệt kê tất cả tác dụng phụ được biết của các sp của họ.

-         Khi các td phụ của thuốc cần thiết là nghiêm trọng, 1 số bp áp được áp dụng cho bệnh nhân:

+       Thêm một thuốc thứ 2 để giảm td phụ.

+       Hiệu chỉnh liều.

+       Thay đổi lối sống và chế độ ăn.

-         Khi td phụ là nghiêm trọng, chế độ điều trị thích hợp nhất là bắt đầu với liều thấp và tái đánh giá sự cần thiết để tăng liều thuốc khi đã đạt được hiệu quả thuốc ở tình trạng ổn định.

-         Bệnh nhân phải tuân thủ đúng chế độ điều trị theo toa.

-         Báo với bác sĩ những triệu chứng lạ khi sử dụng thuốc hoặc đến bệnh viện để theo dõi và điều trị.